Vorige pagina

Op 28 april vond het allereerste Science Café plaats in de Hortus Botanicus te Leiden. Tussen twee en vijf was de Wintertuin een vrolijke ontmoetingsplek waar bezoekers alles konden leren over vanille. Kwekers, wetenschappers, studenten en vrijwilligers droegen allen bij aan een leerzame en gezellige middag. Door middel van proeven, ruiken, zien, luisteren, doen en maken kon het publiek op een interactieve manier kennis maken met de wetenschap achter vanille.

De middag werd geopend door hortusdirecteur Paul Keßler. Hij vertelde dat de Nederlandse in 1852 voor het eerst kennis maakten met vanille. Sinds die tijd heeft vanille de wereld veroverd. Keßler is erg content met de wetenschappelijke middag: ‘Een Science Café is een prachtig middel om wetenschap zichtbaar te maken’, aldus de bevlogen directeur. ‘Als Hortus willen we wetenschap en publiek verbinden.’ Om de middag feestelijk in te luiden mocht ieder een bolletje ijs met échte vanille halen die patisserie Soetenso speciaal voor de middag had gemaakt. Met het treffende woord ‘heerlijk!’ was de middag geopend.

Stalletjes in vrolijke kleuren fleurden de Windertuin op. In een van de stalletjes zat oud-hortulana Carla Teune, die graag haar verhalen over specerijen deelde met de bezoekers. ‘Vanille heeft stoffijn zaad, dat is te vinden als kleine zwarte spikkeltjes in vanille ijs. Stop een vanillepeul na gebruik bij je suiker en na een paar dagen heb je vanillesuiker.’ Maar niet alleen van vanille heeft Teune veel kennis, voor haar pronkte mandjes met nootmuskaat, peper, gember en cacao. ‘Als je deze gele vruchten openmaakt dan zie je bonen zitten, daar wordt cacao van gemaakt’, vertelt Teune enthousiast.

Ook Ekoplaza sierde een van de stalletjes. Allerlei producten waren uitgestald zoals bananen, nougat, kruiden en soja- en havermelk, alles biologisch. Terwijl winkelmedewerker Bas van Veen enthousiast verse smoothies aan het maken is, vertelt hij graag over de samenwerking met de hortus: ‘We hebben kritische klanten die meer willen weten over de herkomst van de producten. Door deze samenwerking leren wij hier ook meer over’, vertelt Van Veen terwijl hij verse vruchten fijnmaalt.

Naast een bezoek aan de stalletjes kon het publiek luisteren naar een reeks korte presentaties. Allereerst was Philip van Noort aan de beurt. Als wetenschapper aan de Wageningen Universiteit onderzoekt hij hoe de vanille-orchidee in de kas gehouden kan worden. ‘Op het moment zijn er veel kwaliteitsproblemen: ziektes, plagen, pesticiden en klimaatproblemen. Onder glas is er meer bescherming en controle mogelijk. In de kas in Bleiswijk doen we onderzoek naar het houden van vanille in kassen’, aldus de vanille-expert. ‘Teelt, bloei en bestuiving zijn nog steeds een uitdaging. Uit dit initiatief kwam het bedrijf Dutch Vanilla Growers.’

Kweker Wilko Wisse van Lans is tevens betrokken bij Dutch Vanilla Growers. De missie is het tot stand brengen van commerciële vanille en minder afhankelijk te zijn van Madagaskar, waar vanille op plantages verbouwd wordt. ‘Er zijn verschillende soorten vanille: chemische vanille en natuurlijke vanille. Chemische vanille is het stofje vanilline. Dit geeft nooit dezelfde smaaksensatie als echte vanille, dat is namelijk een combinatie van veel meer stoffen’, vertelt Wisse. 

Een derde partner van de Dutch Vanilla Growers is de onderzoeksgroep van Barbara Gravendeel aan de Universiteit Leiden. ‘In het wild in Mexico wordt de vanille-orchidee bestoven door een glanzende groen insect: de Englossine bij. Deze komt niet in Nederland of in de kas voor. Wij hebben tijdens een expeditie ontdekt en gefilmd hoe de wilde orchidee wordt bestoven. Dit moest met een cameraval, want de bijen zijn erg schichtig’, vertelt Gravendeel. Student Jelmer Boef van de Leidse instrumentmakersschool heeft een apparaatje ontworpen waarmee je de orchidee zelf kunt laten bestuiven. ‘Op het instrumentje zit een spiegel en er gaat een lampje branden als je goed zit. Dit gaat echter nog niet zo snel. Met behulp van 3D-scans van student Tim Brienen en van 3D-prints van de bloem proberen we mensen te trainen de bloem sneller te bevruchten’, vertelt de onderzoekster enthousiast.

Kaschef Rogier van Vugt sprak over het onderzoek naar Salep, een koffievervanger die gewonnen wordt uit een andere orchidee.

PR- en Communicatiemanager Janko Duinker vertelde over de geschiedenis van de hortus botanicus in Bogor, tot 1949 ook wel ’s lands plantentuin te Buitenzorg genaamd. ‘200 jaar geleden werd deze tuin opgericht, toen was mijnheer Reinward directeur van de Hortus in Leiden. Toen hij naar Buitenzorg ging kreeg hij 100 vragen mee over het telen van allerlei gewassen en welke soorten goed zouden zijn voor de kap en productie’, aldus Duinker. Ook over vanille wist hij veel te vertellen. ‘In 1840 werd vanille naar Indonesië gebracht. Dat weten door de correspondentie van hier naar Bogor, we hebben brieven in het archief. Soms zat er wel 8 maanden tussen het verzenden en ontvangen van een brief.’

Als laatste vertelde masterstudent Media Technology Jelger Kroese over zijn onderzoek in de hortus. ‘Ik wil natuuronderwijs toegankelijker maken. Ik vroeg mij af of dit enkel met een echte plant kon.’ Vervolgens liet de student een indrukwekkend staaltje educatie zien: een pratende plant. Door middel van technologie kan Kroese te plant laten ‘praten’ wanneer je deze op een bepaalde plek aanraakt, zoals het blad of te stam. De plant vertelt vervolgens iets over zijn leefomgeving of bijvoorbeeld zijn metabolisme. Binnenkort zal Kroese met de technologie gaan testen.

Daarnaast waren er allerlei activiteiten die families samen konden doen. Er kon getekend worden, er was een zadenspel, memory en zelf vanillesuiker maken. Ook kon je je eigen sokken leren breien. Terugkijkend op de middag kan er geconcludeerd worden dat het eerste Science Café met als thema vanille een groot succes was. Bezoekers hebben veel kunnen leren en beleven op een gezellige en vrolijke manier. Dit Science Café was de eerste in de reeks, 26 mei vindt het volgende Science Café plaats over granen. 

Door: Sanne van Gammeren 

 
Bij ons leer je de wereld kennen