Vorige pagina

Vorig jaar begon biologiestudent Harold Timans met het inventariseren van korstmossen in de Hortus in het kader van een Honoursstage. Uit de inventarisatie bleek dat er 111 soorten korstmossen in de tuin leven, waarvan er een aantal zeldzaam of zelfs zeer zeldzaam zijn. Harold schreef er een artikel over, dat gepubliceerd werd in Buxbaumiella, het tijdschrift van de Bryologische en Lichenologische Werkgroep (BLWG).

Er was nog niet eerder een uitgebreide inventarisatie gemaakt van alle korstmossen die in de tuin te vinden zijn, en dat terwijl de variatie aan (oude) microklimaten in de Hortus doet vermoeden dat er veel soorten kunnen groeien. De weinige losse waarnemingen die er zijn, gaven echter al snel aanleiding om nieuwsgierig te zijn naar meer. Zo vond André Aptroot in verschillende jaren bijzondere soorten als schaakbordje (Aspicilia verrucigera), bruin hunebedschildmos (Xanthoparmelia loxodes) en zonnetjesschildmos (Xanthoparmelia mougeotii) op granieten keien in de Sieboldtuin. Ook werd in 2017 door Maarten Costerus het bijzondere waaiermos (Hypopterygium tamarisci) gevonden dat welig groeit op enkele kalkstenen, een soort die tot dusver in Nederland alleen gevonden is in kassen of daaruit verwilderd is. 

Geïntrigeerd door deze vondsten, legde Harold zich erop toe om een volledige inventarisatie te doen. Hij verdeelde de tuin in vijf vlakken en onderzocht elk vlak nauwkeurig op alle voorkomende korstmossen. Hieruit ontstond een lijst van 111 soorten, hoewel het werkelijke aantal waarschijnlijk nog hoger ligt. In totaal werden 19 zeldzame tot zeer zeldzame soorten genoteerd. Veel van deze soorten worden zelden gevonden in Zuid-Holland, omdat de benodigde niches niet of nauwelijks voorkomen in de provincie.

Een greep uit de vondsten:

  • Mosstuifmeelkorst (Thelocarpon lichenicola) komt het meest voor op zure zandgrond in de pleistocene streken, zelden bij de kust. Deze soort was voor het laatst in 1979 in Zuid-Holland gevonden. In de Hortus werd het aangetroffen op veenblokken.
  • Roze kalkporie (Hymenelia prevostii) wordt in Zuid-Limburg gevonden op kalksteen maar daarbuiten zelden. In de Hortus groeit het op kalkgruis in een oude plantenbak.
  • Knobbelig heidestaartje (Cladonia cariosa) is een zeer zeldzame Cladonia die normaal enkel in kalkrijke zandverstuivingen, heidevelden en kalkgraslanden gevonden wordt. In Zuid-Limburg groeit het op de met zink vervuilde oevers van de Geul. In de Hortus groeit het in een plantenbak waar de typische zinkflora wordt geïmiteerd. Dat de soort dit plekje heeft weten te vinden is bijzonder te noemen. Mogelijk is het aangevoerd met de met zink vervuilde grond uit België die bij de aanleg van de plantenbak meegebracht werd en houdt het sindsdien stand. De soort is geheel nieuw voor Zuid-Holland.
  • In dezelfde plantenbak groeit duindaalder (Diploschistes muscorum), dat parasitisch groeit op de aanwezige Cladonia’s, en het zeldzame spoorkorrelloof (Stereocaulon nanodes).
  • De oliestippelkorst (Verrucaria elaeina) groeit bij voorkeur op basisch gesteente en groeit in de Hortus in grote aantallen op grove kalkstenen. De soort is nieuw voor Zuid-Holland.

Het hele artikel en de volledige lijst geinventariseerde korstmossen is hieronder te raadplegen.

Foto omslag: Cladonia cariosa, door Henk-Jan van der Kolk.

Bij ons leer je de wereld kennen