Vorige pagina

Afgelopen dinsdag 6 december heeft onze collectiebeheerder Roderick Bouman zijn proefschrift 'Systematics, biogeography and bioactivity of the genus Phyllanthus L. and related genera of tribe Phyllantheae (Phyllanthaceae)' succesvol verdedigd in het Academiegebouw van de Universiteit Leiden. Daarmee komt zijn promotieonderzoek aan de Hortus botanicus in Leiden en Naturalis Biodiversity Center, dat hij in 2015 startte, tot een langverwacht einde.

Tekst met dank aan Naturalis. This text is also available in English.

Struiken, kruiden en bomen

‘Ze bloeien nou nooit als ik een rondleiding aan iemand geef,’ zegt Roderick, wijzend naar twee struiken in de tropische kas van de Hortus botanicus, ‘en de bloemen zijn juist zo mooi.’  Terwijl we door verschillende kassen lopen, wijst Roderick naar bomen, struiken, kruiden en zelfs waterplanten die allemaal onderdeel uitmaken van het onderwerp van zijn PhD: het plantengeslacht Phyllanthus. Dit geeft aan hoe divers en ingewikkeld dit plantengeslacht is. Daar komt nog bij dat in de 19e eeuw ongeveer tien groepen zijn samengevoegd onder het geslacht Phyllanthus, waardoor meer dan 800 soorten planten hieronder vielen. 

Phyllanthus beslaat een diverse groep planten die voorkomt in tropische en subtropische regio’s. ‘Het merendeel zijn struiken, met extreem kleine bloemen. Ze zijn prachtig onder een macrolens, de meeste zijn namelijk maar 3 millimeter breed.’ De opbouw van de bloemen was uiteindelijk de reden dat een onderzoeker rond 1860 besloot verschillende groepen te verenigen onder één geslacht.

 

DNA-onderzoek en classificatie

‘Een grove studie uit 2006 had met DNA-onderzoek een stamboom opgesteld van iets minder dan 10% van de groep. Hieruit bleek dat Phyllanthus was vermengd met enkele andere groepen, waaronder het geslacht Breynia.’ Phyllanthus was dus iets gecompliceerder dan eerst werd gedacht, en er moest iets gebeuren aan de classificatie ervan. Uiteindelijk leidde dit onderzoek tot het doel van Roderick’s PhD: deze stamboom ontwarren. ‘Aan mij de taak om hieraan verder te werken en deze dataset uit te breiden.’ 

Tijdens zijn PhD ging Roderick op zoek naar een classificatie die wel passend was, voor zowel de morfologie als de genetica van de planten. Dat betekende heel veel tijd in het lab voor DNA onderzoek om de stamboom uit te breiden. Hiervoor gebruikte hij vers materiaal uit verschillende botanische tuinen en de gedroogde herbarium collecties van Naturalis. ‘Herbariumcollecties zoals die van Naturalis zijn heel waardevol, omdat je hier DNA uit kunt halen. Het is alleen een stuk lastiger dan bij levend materiaal. Daarom heb ik ook veel materiaal aangevraagd via het netwerk van botanische tuinen.’ 

PhD verloop

Een deel van het materiaal dat hij heeft gebruikt voor DNA onderzoek, heeft hij ook zelf verzameld op veldwerk. Helaas gaat niet altijd alles zoals gepland. Zo is hij twee maanden op veldwerk geweest in China, op zoek naar een specifieke subgroep van Phyllanthus. ‘Deze hebben we niet gevonden. De collecties en locatiegegevens zijn meestal heel oud en verwijzen vaak alleen maar naar een provincie. Met provincies die groter zijn dan heel Nederland, geeft dat nog steeds een vrij groot zoekgebied,’ vertelt hij lachend. 

Ondanks dat niet alle ingeslagen wegen leidden tot de gewenste uitkomst, was er nog steeds ruimschoots genoeg materiaal om te publiceren en zijn promotieonderzoek te schrijven. Zijn promotie“boekje” lijkt meer op een encyclopedie dan een proefschrift qua dikte. ‘Het is een raar gevoel dat het nu af is, dit boekje is bijna een kwart van mijn leven,’ mijmert Roderick.

 

Hernieuwde stamboom

Door DNA onderzoek aan ongeveer 250 van de meer dan 800 soorten die volgens de originele classificatie behoorden tot het geslacht Phyllanthus, heeft Roderick de stamboom uiteindelijk kunnen ophelderen. Er zijn negen geslachten afgesplitst waardoor het herziene Phyllanthus geslacht nog maar ongeveer 200 soorten omvat. ‘Veel van de geslachten die in de 19e eeuw met Phyllanthus zijn vermengd, hebben we nu weer tot leven gewekt.’ Maar het werk aan het geslacht gaat onophoudelijk door. Zowel Roderick als een nieuwe PhD student bij Naturalis werken verder aan Phyllanthus en de nieuwe groepen. 

Meer informatie

Sinds november vorig jaar werkte Roderick al als collectiebeheerder bij de Hortus botanicus, waar hij zijn onderzoek gaat voort zetten. Voor vervolg onderzoek hoopt hij zijn connectie met Naturalis te behouden.

Bij ons leer je de wereld kennen